Fotografie – Dorota Sołtys w rosarium im. Cervantesa w Barcelonie

Mieszaniec róży foetida.

Synonimy – Rosa harrisoni, Yellow Sweet Brier i inne. Wyhodowana – zależy od źródeł – w roku 1830 lub 1824 przez Georga Harisona lub jego ojca.

Kwiaty – siarkowo żółte, półpełne, niewielkie 5 centymetrowe, słodko pachnące, urocze w swej prostocie. Jej okres kwitnienia jest bardzo krótki, około 10 dni a przy sprzyjającej pogodzie do dwu tygodni. Pojawiają się jak szeroki uśmiech na twarzy starego znajomego, którego widzisz tylko raz w roku. Dlaczego więc amerykanie poświęcają miejsce w swoich ogrodach  dla tej rozłożystej róży, której okres chwały trwa  jedynie dwa tygodnie? Postaram się na to pytanie odpowiedzieć, ale już tu mogę powiedzieć: wydaje mi się,  że po prostu chcą mieć kawałek historii swojego kraju w swoim ogrodzie. Krzew rośnie nieco powyżej 2m. tworząc  niezbyt porządny pagórek złożony z poplątanych kolczastych gałązek Wiąże dekoracyjne owoce . Mrozoodporność strefa 3b. Ma nieograniczone właściwości adaptacyjne do zastanych warunków w jakich się znajdzie.

Pochodzenie: Persian Yellow x R. spinossima . Jak widzimy, róża ta, tak amerykańska z ducha i historii  szczyci się parą europejskich rodziców. Podobnie jak zdecydowana większość amerykanów. To może dlatego jest tak kochana przez nich.

Jeżeli skorzystamy z przepaścistych zasobów HMF, to doliczymy się blisko 50 potomków tej róży. Jednakowoż powiedzmy sobie to wyraźnie: nie znajdziemy w tym obszernym zbiorze szczególnie interesujących róż. Wielu hodowców próbowało użyć jej niewątpliwej odporności na niesprzyjające warunki uprawowe, ale próby te nie niosły ze sobą jakichś wielkich nadziei. Powiedzmy więc o kilku takich próbach. Przede wszystkim Izabela Preston ./1881;   1965 r./ Pierwszy zawodowy hybrydyzer w Kanadzie. Podczas swojej kariery w Central Experimental Farm w Ottawie (emerytowana 1946), stworzyła prawie 200 odmian roślin  , w tym co najmniej 20 róż. Jedna z jej róż , Amy Hedrick, to siewka  Harison’s, podobnie jak Ardelia. Korzystali z niej także inni hodowcy kanadyjscy jak Robert Erskine/ Bob Double White/ Percy Wright William Saunders czy Edward Robinson. Mniej więcej w tym samym czasie  wiele prób z Harrison Yellow przeprowadził Amerykanin Stephen Hamblin/ Harison Profuse, Harison’s Yellow czy Harison Salmon/. Z Europejczyków , pierwszy sięgnął po nią  Lord Penzance w roku 1894 wypuszczając różę którą nazwał właśnie Lord Penzance. Potem sięgnął po nią R.Geschwind. Mianowicie w roku 1910 wyhodował dobrze znaną El Ariana . Trochę potem dołączyli do nich Kiese i Ernst Dechant, który w roku 1929  da chyba najsławniejszego potomka Harison’s Yellow a mianowicie Wildefens Gelb  która powstała w wyniku zapylenia Frau Karl Druschki przez Harison’s Yellow, ale to już jest mieszaniec drugiej generacji. I na tym chyba kończy się poczet potomków naszej bohaterki.

Żółta róża Texasu. Wcale nie pochodzi z Teksasu jak podaje legenda. Została znaleziona na terenie gospodarstwa prawnika Georga Harisona w 1830 roku. Wyhodowana przez niego lub jego ojca również prawnika. Obaj zresztą bardzo kochali róże. Gospodarstwo to znajdowało się nieopodal dzisiejszej Pensywania Station w Nowym Yorku. Początkowo przekazana została do rozmnażania miejscowemu szkółkarzowi Thomasowi Hogg , który próbował sprzedawać ją pod własnym nazwiskiem ale mu nie szło. Dopiero William Prince w 1846 roku umieścił ją w swoim katalogu z opisem jako błyskotliwą i piękną, a otrzymał ją -jak sam pisze – za sadzonkę kamelii, Camellia Aitoni którą wcześniej nabył za trzy gwinee.  Natomiast  tak pozyskaną różę, doceniając jej potencjał sprzedawał  po 50 centów za sztukę.

. Foto – M. Sołtys w rosarium Olomouc 2012.

New York Times 22 04 2009 zamieszcza fotografię podpisaną: “W zimnej mgle poranka Stephen Scaniello w towarzystwie miejscowych rosarian, zasadził przy grobie George Harrisona znajdującym się na cmentarzu Świętej Trójcy na rogu Broadway i Street Haarlem w Nowym Jorku różę Harrisons’s Yellow“. Czy może być lepszy opiekun dla tej róży niż jej twórca G. Harrison -  pyta retorycznie S.Scaniello.

Roy Shepperd w swojej History of the rose napisał, że Harison’s Yellow jest najbardziej rozpowszechnioną w Ameryce różą. Historia tej róży splata się z legendą wg. której , wojska meksykańskie zostały rozproszone z pomocą kobiety z żółtymi różami we włosach, która to zajęła uwagę meksykańskiego generała w tym czasie wojska teksańskie zaatakowały.

A jeszcze mamy nieformalny hymn Teksasu piosenkę – Żółta róża Teksasu! O tej róży można bardzo różnie. Na przykład tak. Skąd mógł się spodziewać prawnik G.Harison, że ta roślina stanie się dziełem jego życia i nazwisko jego unieśmiertelni. Jest bardzo rozpowszechniona w USA, rzec można pospolita a nie jest endemikiem. Jak więc przewędrowała onegdaj te tysiące kilometrów na zachód przez suche, nieurodzajne i skaliste tereny? Myślę, że mogło to być tak:

Osadnicy przemieszczali się w swoich lichych skromnych wozach ciągniętych przez woły. Im dalej na zachód, im bardziej chudły woły , tym więcej dobra zalegało wzdłuż szlaku. Cenne meble, obrazy i inne niepotrzebne z tamtej perspektywy bibeloty- są o tym opisy. Mogę sobie wyobrazić kobiety wiozące ze sobą rośliny ze swoich ogródków rodzinnych a między nimi i żółtą różę Texasu.

fotografie – Małgorzata Kralka w rosarium Meldorf i Glucksburg 2012.

Były to tereny bardzo ubogie w wodę na przykład Oregon. Trzeba było więc dzielić się nią z roślinami, dzielić się swoim pragnieniem. Dzieliła więc sprawiedliwie i solidarnie los wielu bibelotów i porzucana wzdłuż szlaku zaczynała walkę o swoje przetrwanie. I tu skorzystała ze swej niezwykłej odporności na trudne warunki uprawowe, ubogą glebę, suszę, ostre wiatry  i zaniedbanie a wykorzystywała do przetrwania swoją naturalną  zdolność do tworzenia odrostów korzeniowych. To niebagatelna zdolność. Jak spojrzymy na opis  Maiden’s Blush, to również znajdziemy uwagę o tym jak to  Maiden’s, dzięki swej zdolności tworzenia odrostów kolonizuje teren i zwiększa swe zdolności przetrwania. Podobnie Harison’s Yellow.

Rozświetla dziś ogródki przydomowe amerykańskich gospodyń i ogrody wielu amerykańskich rodzin od wschodniego wybrzeża po Kalifornię. Jest łącznikiem , więzią duchową z epopeją przodków , zdobywców zachodu. Historia jej splata się ewidentnie z historią dzielnych pionierskich kobiet. Łącznikiem duchowym między nowymi a dawnymi czasy, jak rzekł niegdyś nasz poeta. Jest więc ważnym składnikiem tradycji amerykańskiej. Nie przypadkowo wiele stanów ma w swoich /herbach?/ przedstawienia roślin. Jak np. Hawaje żółtego hibiskusa, Teksas ma swoją żółtą różę a Oklahoma jemiołę dawniej a obecnie różę Oklahoma. Inspirowane szkicem Marianny Klekacz „New starts” z Journal of Literary Marylhurst Uniwersity.

xxx

Interesujące spojrzenie na Harison’s Yellows prezentuje Roy Shepperd w wydanej w roku 1954 History of the Rose. Zobaczmy: ”

Rozpoznane mieszańce gatunkowe, z których jeden z rodziców należał do grupy r.spinosissima, są liczne i obejmują kilka atrakcyjnych typów. Jednakże żadna stara róża nie jest bardziej rozpowszechniona w Ameryce Północnej, ani lepiej znana niż   Harisson Yellow / r.harrisonii /. Pionierzy wędrujący na zachód zabrali ze sobą odrosty lub sadzonki tej róży, a dziś te rośliny i ich potomstwo można znaleźć nadal kwitnące pośród ruin wielu opuszczonych gospodarstw, obozów górniczych i cmentarzy.
Dystrybucję komercyjną zainaugurowała szkółka Prince we Fushing w Nowym Jorku w 1830 roku, a w ciągu kilku lat praktycznie każda hodowla w USA i wiele w Europie posiadały tą pierwszą niezawodną, ​​prawdziwie żółtą odmianę. Oryginalną roślinę zdobył szkółkarz William Prince od innego nowojorskiego szkółkarza Thomasa Hogga, który wymienił na nią roślinę o nazwie Camellia Aitonii, ale brakowało mu możliwości jej rozmnażania i dystrybucji na dużą skalę. Wprawdzie Hogg sprzedał kilka roślin, jednak pod nazwą Hogg Yellow. Ostatnio został wprowadzona do Anglii przez Williams Nursery z Pitmaston jako Williams Double Yellow.
Róża pochodzi z ogrodu George’a F. Harrisona, adwokata Nowego Jorku, gdzie rosła od jakiegoś czasu przed jej odkryciem i rozpowszechnieniem. Dokładna data nie jest znana, ale najwyraźniej pozostawała niezauważona zarówno przez George’a Harisona, jak i jego ojca, Richarda Harisona, którzy  od lat obaj byli bardzo zainteresowani ogrodnictwem i utrzymywali duży ogród. Z jakiegoś niewytłumaczalnego powodu historia utrzymuje, że George Harison był członkiem duchowieństwa, ale notatki kościoła Trinity Church w Nowym Jorku, którego przypuszczano, że był pastorem, nie potwierdzają tego. Dokumentacja Harison Family przekazuje jednak sugestię, że był adwokatem, którego stan zdrowia uniemożliwiał mu aktywny udział w praktyce prawniczej i wymagał spędzania znacznej części czasu na świeżym powietrzu.
Istnieje spora tajemnica i niezgoda co do pochodzenia Harrisona Yellow, ale jesteśmy pewni, że przynajmniej jeden z rodziców był członkiem grupy r. spinossisima. Wskazują na to prawie czarne owocnie i inne cechy, ale źródło ciemnożółtego koloru pozostaje nierozwiązane. Fakt, że George Harrison nie był hybrydyzerem i że jego kolekcja róż nie była obszerna, dowodzi, że powstała raczej jako sport odmiany r. Spinosissima i zawierała pewne recesywne cechy, które nagle stały się dominujące.

Istnieje kilka możliwości wytłumaczenia pochodzenia, ale przypuszczenie, że perska żółć lub R.xantina mogły być bezpośrednim rodzicem, można zignorować, ponieważ żaden z tych gatunków nie był wówczas znany. Jeśli Harison Yellow jest pochodzenia mieszańcowego, jak przypuszczano, R.foetida mogła zostać rodzicem  np. r, foetida x r.spinossisima. Jednak r.foetida nie jest wyjątkowo silnym rodzicielem pyłku, a sadzonki pochodzące z jego nasion mają tak słabą budowę, że wątpliwe jest, czy przetrwałyby bez szczególnej uwagi w klimacie Nowego Jorku. Jeśli zapisane informacje dotyczące ogrodu Harisona są poprawne, grupa R. spinosissima była ulubioną grupą zarówno George’a Harisona, jak i jego ojca, który zmarł w 1829 roku i uprawiali w swoim ogrodzie kilka odmian. Wśród nich były altaica, hispida i podwójna żółta forma ogrodowa. Kolor kwiatów Harison’s Yellow jest bardziej intensywny niż którekolwiek z tych trzech.  W  pokroju, Harison’s Yellow jest bardziej podobny do altaiki niż pozostałe dwie.

Sadzonki otrzymane z samozapylonych nasion Harison Yellow rzadko wytwarzają kwiaty o głębokim zabarwieniu jak roślina rodzicielska, a zakres kolorów jest zwykle od białego do bladożółtego, a czasami jasnoróżowy. Te kolory są kojarzone z r.spinosissima. Chociaż przenoszone do drugiego w trzecim pokoleniu, sadzonki wykazują wyraźne podobieństwo do r.foetida. Fakty te skłaniają do przekonania, że ​​Harison Yellow jest rodzajem r. Spinosisima lub ogrodową hybrydą między dwoma członkami tej rodziny, a wynikający z tego zintensyfikowany kolor i inne cechy są prawdopodobnie spowodowane ponownym połączeniem pewnych genów, które mogły pozostawać recesywne od pokoleń. Kilku przedstawicieli sekcji pimpinellifoliae wytwarza kwiaty o różnych odcieniach żółci i być może cała grupa pochodzi od wspólnego przodka.
Harison’s Yellow podlega znacznym zmianom w wigorze, intensywności koloru i produkcji owocni w różnych częściach naszego kraju, ale zwykle osiąga wysokość  do 2 m. Ma żółte 5 cm średnicy, żółte kwiaty, kwitnie w czerwcu  , a następnie pojawiają się liczne brązowo-czarne owoce. Wiele sadzonek zostało z nich wyhodowanych, ale żadna nie jest tak cenna jak rodzic, jednak nadal jest obiecująca ze względu na swoją wyjątkową odporność i ciemnożółte, podwójne kwiaty. Niestety hybrydy między r.harisonii i członkami grupy HT mają zwykle niewielką wartość i są niezmiennie bezpłodne.
Percy Wright z Moose Range w Saskatchewan dokonał kilku skrzyżowań pomiędzy Harison’s a r.spinosissima altaica i wyprodukował kilka hybryd przystosowanych do trudnych warunków klimatycznych. Wśród nich są Harison Hardy, Golden Altai, Manitoba  również naukowcy z Experimental Station Ottawa,  docenili jego możliwości. Pemberton użył go również do stworzenia Lorda Penzance’a i innych członków jego hybrydowej grupy swetbrierów. Do najbardziej charakterystycznych odmian pochodnych, wszystkich kwitnących w czerwcu należą: Grace, Ristica Orinda.

Tamże , strony 186-188